Updates

Schenking vlak voor overlijden: vanaf 2026 uitsluitend erfbelasting

Sinds 1 januari 2026 is de fiscale behandeling van schenkingen kort vóór overlijden gewijzigd. Waar voorheen zowel schenkbelasting als erfbelasting kon spelen, geldt nu een duidelijke hoofdregel: over schenkingen binnen 180 dagen vóór overlijden is uitsluitend erfbelasting verschuldigd.

In dit artikel leggen we uit wat er precies verandert en wat dit betekent voor de praktijk.

Wat is er veranderd?
Binnen de Successiewet geldt de zogeheten 180-dagenregeling. Als iemand een schenking ontvangt en de schenker overlijdt binnen 180 dagen daarna, dan moet de ontvanger aangifte schenkbelasting doen en deze ook betalen. Vervolgens moet dezelfde schenking óók worden opgenomen in de aangifte erfbelasting. Om dan te voorkomen dat er dubbel belasting wordt betaald, wordt de eerder betaalde schenkbelasting verrekend met de erfbelasting. Dit systeem leidde in de praktijk vaak tot dubbele aangiften, extra administratie en onduidelijkheid over de uiteindelijke belastingdruk.

Vanaf 2026 is dit vereenvoudigd:

de schenking wordt niet langer afzonderlijk belast met schenkbelasting;
de schenking wordt volledig aangemerkt als fictieve erfrechtelijke verkrijging;
er is uitsluitend erfbelasting verschuldigd.

Let op: deze regeling geldt voor overlijdens op of na 1 januari 2026.

Geen aangifte schenkbelasting meer
Een belangrijk praktisch gevolg is dat de ontvanger van een schenking:

geen aangifte schenkbelasting meer hoeft te doen,
maar (via de aangifte erfbelasting) betrokken wordt in de heffing van erfbelasting.

Dit geldt zelfs als de begiftigde geen erfgenaam is. In dat geval moet alsnog aangifte erfbelasting worden gedaan vanwege de fictieve verkrijging.

Hoe verwerkt de Belastingdienst dit?
De Belastingdienst behandelt deze schenkingen alsof ze zijn verkregen op het moment van overlijden:

de vrijstellingen en tarieven van de erfbelasting op de overlijdensdatum zijn van toepassing;
het moment van schenken speelt fiscaal geen rol meer;
de schenking wordt verwerkt in de aangifte erfbelasting.

Dit sluit aan bij de gedachte dat dergelijke schenkingen feitelijk onderdeel vormen van de nalatenschap.

Wat als al aangifte schenkbelasting is gedaan?
In de praktijk komt het voor dat een schenking al is aangegeven voordat het overlijden plaatsvindt. In dat geval geldt:

overlijdt de schenker binnen 180 dagen, dan volgt geen aanslag schenkbelasting;
in plaats daarvan legt de Belastingdienst een (voorlopige) aanslag erfbelasting op.

Pas na het verstrijken van de 180-dagentermijn is definitief duidelijk welke heffing van toepassing is.

Belangrijke uitzonderingen
Hoewel de hoofdregel eenvoudig is geworden, zijn er nog enkele uitzonderingen waarin toch schenkbelasting speelt, zoals:

schenkingen door twee personen, waarbij één van hen overlijdt;
gebruik van een eenmalig verhoogde vrijstelling;
specifieke situaties zoals schenkingen aan een ANBI.

In deze gevallen kan sprake blijven van een combinatie van schenk- en erfbelasting.

Wat betekent dit voor de adviespraktijk?
De nieuwe regeling zorgt vooral voor vereenvoudiging:

minder aangiften (meestal alleen erfbelasting);
minder verrekeningen;
minder kans op fouten en discussies.

Tegelijkertijd vraagt dit om scherpte in de advisering:

het moment van overlijden wordt bepalend voor de fiscale behandeling;
planning rondom schenkingen kort vóór overlijden verliest deels zijn fiscale effect;
ook niet-erfgenamen kunnen ineens te maken krijgen met erfbelasting.

Praktisch advies
Voor jouw klanten zijn dit de belangrijkste aandachtspunten:

Check altijd de 180-dagentermijn bij recente schenkingen
Neem schenkingen standaard mee in de voorbereiding van de aangifte erfbelasting
Wees alert bij gemengde situaties (bijvoorbeeld twee schenkers of vrijstellingen)
Communiceer duidelijk met begiftigden die geen erfgenaam zijn – zij krijgen tóch met erfbelasting te maken

Tot slot
De wijziging per 2026 brengt rust en overzicht in een regeling die in de praktijk vaak tot verwarring leidde. Tegelijkertijd verschuift de focus naar de erfbelasting en het moment van overlijden. Juist in situaties waarin gezondheid of overlijden een rol speelt, is tijdige advisering essentieel.

Schenkingen vlak vóór overlijden vragen om zorgvuldige afstemming. Wil je zeker weten dat dit fiscaal goed is geregeld? Laat ons met je meekijken, we helpen je graag verder. Via deze link neem je contact met ons op.